Creëren vanuit mijn bron Ik werk graag samen met mensen die mij inspireren. Voor mij is dat een zoektocht. Een zoektocht naar vrijheid, vrijheid om te zijn wie ik ben, vrijheid om te doen en te creëren vanuit verlangen. Het is ook een zoektocht naar gelijkheid, naar erkenning van onze verschillen en wat ons verbindt. En naar een gezonde manier van samen zijn, samen werken, samen creëren. Dat is niet iets wat je even hebt "opgelost". Het is een voortdurend proces, een lerende beweging. Bij mezelf, maar ook in verbinding met anderen. Want hoe mooi is het als we niet alleen onze eigen bron voelen, maar ook samen een bron delen? Een plek waar we allemaal uit kunnen putten, waar we ons mee kunnen voeden, waar we samen vorm aan kunnen geven aan wat er nog niet is, maar wel wil ontstaan. Voor mij is dat iets wat ik elke dag ervaar. In mijn werk met groepen en individuen, maar ook in het systemische werk dat ik doe met systemisch bronwerk.. Dat werk brengt me steeds weer terug bij mezelf. Bij mijn gevoel, mijn kern, mijn bron. Het leert me wie ik ben, wat ik hier op aarde wil ervaren en wat ik te geven heb. En het leert me dat plezier niet iets is wat erbij komt, maar wat mij van binnenuit voedt  Dat is voor mij de kracht: wanneer ik voel dat wat ik doe niet alleen zinvol is, maar ook echt leeft, mij blij maakt en energie geeft. Ik merk dat ik het meest in mijn kracht sta wanneer ik die verbinding met mijn bron voel. Met iets wat steeds weer nieuw kan ontstaan. Als een impuls die ik mag volgen, waar ik op mag vertrouwen en mag delen. Want dat is het mooie: wanneer je je eigen vuur draagt, kun je het ook doorgeven. En dan blijkt dat mijn vuur niet kleiner wordt, maar juist groter. Omdat anderen er ook door geïnspireerd raken om hun eigen bron te voelen en te volgen. En soms moet ik daarvoor bewust terugkijken naar wat mij heeft gevormd onderweg.

Vrij, gelijk en samen zijn geen harmonische begrippen. Ze staan voortdurend in spanning tot elkaar. Juist wanneer die spanning voelbaar wordt, in conflict, ongemak of stilvallen wordt duidelijk wat deze principes écht vragen van mensen, van een team en van een gemeenschap. ​ Tijdens een recente bronwerk-ervaring werd voelbaar hoe de onderstroom van liefde en vertrouwen werkt tegenover angst en controle. Angst is geen falen; het is een begrijpelijke reactie op onzekerheid en gebrek aan houvast. De kernvraag is: hoe gaan we ermee om? En wat is er nodig om liefde en vertrouwen écht de ruimte te geven? Wat deze ervaring ons opnieuw liet zien: een gemeenschap die zich wil organiseren vanuit vrij, gelijk en samen heeft houvast nodig. Niet om onzekerheid weg te nemen, maar om het samen te kunnen dragen. Om de verschillen te zien als kracht, als verrijking van het geheel, en als een bron van creatie voor het grotere geheel. Het expliciet verankeren van deze uitgangspunten in een brondocument helpt daarbij. Niet als starre blauwdruk, maar als levend fundament: een uitnodiging tot reflectie, ruimte voor fouten, schuring en leren, en richting wanneer het ingewikkeld wordt.

In woonverenigingen, teams, initiatieven en gemeenschappen zie ik regelmatig: + frictie in het bestuur/organisatie-kring, + spanning tussen rollen en het persoonlijke, + verdeeldheid in de groep. De automatische reflex? Ingrijpen. Corrigeren. Snel oplossen. Maar wat als juist dát het systeem in stand houdt? Vanuit het gedachtengoed van Economy Transformers en een systemisch perspectief kijk ik anders naar deze situaties. Niet als problemen die gefikst moeten worden, maar als signalen van iets wat gezien wil worden. Mag het schuren? En kan iets eigenlijk wel worden opgelost op dezelfde manier waarop het is ontstaan? Vaak ligt onder conflicten angst en controle: angst om grip te verliezen, om niet gehoord te worden, om het geheel te schaden. Maar als de oorsprong angst is, zal de oplossing dan niet uit een ander bewustzijn moeten komen? De rol van bronwerk Bronwerk nodigt uit tot vertragen en verdiepen: + onderzoeken welke patronen zichtbaar worden + voelen of deze nog dienstbaar zijn aan de gemeenschap + ruimte maken voor wat onderhuids leeft Niet door van buitenaf te sturen, maar door de ervaring in de groep te laten ontstaan. Als begeleider ben ik dan geen probleemoplosser, maar meer een reisleider. Aanwezig. Neutraal. Vanuit liefde en vertrouwen. Niet om het proces over te nemen, maar om: + onderscheid te maken tussen je rol en eigen ik + schaduwkanten en strategieën bespreekbaar te maken + steeds opnieuw de bron van de gemeenschap in het midden te houden

Wat is er nodig om vanuit vrij - gelijk - samen te organiseren en te creëren? Vrij - gelijk -  samen organiseren vraagt geen nieuw model, maar een andere houding. Het is geen techniek die je implementeert, maar een beweging die ontstaat wanneer mensen bereid zijn hun plek werkelijk in te nemen en eigenaarschap te nemen over hun eigen leven, niet groter en niet kleiner dan bedoeld. Vrij zijn betekent niet: alles kunnen doen wat je wilt. Vrij zijn betekent handelen in afstemming met wat klopt. Met je eigen innerlijke kompas. Wanneer mensen verbonden zijn met hun eigen bron, ontstaat vanzelf helderheid over wat wel en niet van hen is. Vrijheid ontstaat waar dwang, aanpassing en bewijsdrang wegvallen. Gelijk betekent niet dat iedereen hetzelfde is of hetzelfde doet. Het betekent dat iedere stem telt, ongeacht rol, positie of geschiedenis. Gelijkheid ontstaat wanneer hiërarchie niet langer voortkomt uit macht of bezit, maar uit functie en moment. Soms leidt de één, soms de ander. Wie werkelijk gelijkwaardigheid wil leven, leert luisteren zonder direct te sturen en spreken zonder de ander te overschaduwen. Samen creëren vraagt dat we het idee loslaten dat we alles kunnen beheersen. Echte samenwerking ontstaat waar ruimte is voor het niet-weten. Waar het collectief mag zoeken, vertragen en afstemmen op wat zich wil ontvouwen. Dat vraagt vertrouwen: in jezelf, in de ander en in het grotere geheel waar je onderdeel van bent. Systemisch gezien betekent dit dat ieder zijn eigen plek inneemt. Dat oude loyaliteiten, onzichtbare verwachtingen en verstrikkingen erkend worden, zodat ze niet onbewust het proces sturen. Wat niet gezien wordt, herhaalt zich. Wat gezien mag worden, komt tot rust. Wanneer mensen handelen vanuit hun eigen bron, hoeft niemand de ander te controleren. Verantwoordelijkheid ontstaat van binnenuit. Besluiten worden niet genomen om het systeem draaiende te houden, maar om het leven te dienen en elkaar daarin mee te nemen.

Vandaag op uitnodiging van Joyce Smeets, maakte ik voor het eerst écht kennis met haptonomie en wat een dag werd het. Onder de uiterst precieze begeleiding van Eric Elbers mocht ik samen met een groep van acht deelnemers ervaren wat haptonomie doet, zichtbaar maakt en vooral: laat voelen. In Antwerpen werd het een dag die zowel lichamelijk als innerlijk iets in beweging zette. Eric werkte met subtiele aanrakingen die precies pasten bij wat er in ieder van ons leefde. Geen enkele beweging was willekeurig; alles was afgestemd, zorgvuldig, open en uitnodigend. Via zijn aanrakingen ontstond ruimte in het lichaam,  ruimte die je soms pas voelde op het moment dat ze er kwam. Spanning werd zichtbaar zonder oordeel. Het lijf begon te spreken. Voor mij, met mijn achtergrond in systemische opstellingen, voelde deze benadering als een verdieping van iets wat ik al kende. Systemisch werk laat patronen en dynamieken in het veld zien; haptonomie laat diezelfde patronen voelen in het lichaam zelf. Waar opstellingen werken met representanten en posities in de ruimte, werkt haptonomie met de fysieke werkelijkheid van het hier en nu. Je lijf als spiegel. Je lijf als waarheid. Je lijf als startpunt van erkennen. En daarin sluiten deze werelden prachtig op elkaar aan. Waar het systemisch werk zichtbaar maakt wat er speelt, laat haptonomie je ervaren hoe het in je zit. Waar opstellingen ruimte geven aan het grotere geheel, geeft haptonomie ruimte aan het innerlijke landschap. Waar systemisch werk gaat over ordening, plek en verbinding, gaat haptonomie over aanwezigheid, aanraking, het durven voelen van jezelf in relatie tot de ander. De manier waarop Eric werkte, raakte exact dat punt waar beide disciplines elkaar ontmoeten. Door zijn aanraking werd voelbaar waar het lichaam vasthield, waar energie stagneerde, waar iets in mij nog bescherming bood of juist naar voren wilde komen. Tegelijkertijd nodigde hij uit om woorden te geven aan wat zich in mij aandiende en deze naar buiten te brengen. Mijn gevoel, mijn intentie, mijn binnenwereld mocht naar buiten, niet om getroost te worden, maar om gezien, gedragen en doorgegeven te worden. Door de aanraking begon het te stromen. Een beweging waarin je zowel gever als ontvanger bent. Een wisselwerking die je in je hele lijf kunt voelen.

Verwondering was voor mij misschien wel de meest onderschatte kracht in mijn leven. Ik was me eigenlijk nooit echt bewust van mijn creatiekracht Gelukkig krijg ik steeds meer door hoe creatie in mij werkt. Het is voor mij nl het moment waarop iets in mij stopt; mijn patronen, aannames, haast en er ruimte komt voor iets anders, andere energie, anders kijken, ervaren en voelen wat dan gaat stromen. Verwondering opent iets, maakt ruimte in mijn werkelijkheid waardoor er nieuwe mogelijkheden/perspectieven zichtbaar kunnen worden. Dit punt, deze ruimte, is steeds bewuster mijn startpunt voor een creatief proces, een ander perspectief.  Ik vraag me bewust af hoe iets werkelijk door mij heen ontstaat en waar deze creatiekracht in mij begint? Dit is wat ik nu heb ervaren en geleerd: Volgens de visie van oa Jac Hielema (EconomyTransformers) begint echte vernieuwing nooit in het conceptuele vlak. Niet in plannen, schema’s of strategieën. Het begint bij het vermogen om dat wat nog niet bestaat toch al te voelen, te zien en te verbeelden. Verbeelding is volgens Jac het het vermogen om iets te laten ontstaan vanuit de essentie, niet vanuit noodzaak of druk. In die zin is verbeelding de meest primaire creatieve kracht die we hebben. Hans Andeweg wijst erop dat ideeën en impulsen niet alleen uit onszelf voortkomen. Hij spreekt over het informatieveld; een veld van potentie dat als het ware voortdurend om ons heen aanwezig is. In dat veld liggen mogelijkheden opgeslagen die wachten tot iemand ze oppakt, doorvoeld en in beweging brengt. Als mens hebben we het vermogen om ons af te stemmen, te luisteren en te voelen wat “door ons heen” het leven in wil. In deze visie zijn we geen individuele “ondernemers” van creatie, maar “deelnemers” in een groter scheppend proces. Wij zijn meer de poort, de vertaler van potentie naar vorm. Marinus Knoope’s Inspiratie Spiraal laat prachtig zien hoe een idee van een vonk kan uitgroeien tot realiteit. In zijn model begint alles met verlangen en verbeelden, maar pas wanneer we een idee durven doorleven in gevoel, lichaam en handelen, kan het ook echt gestalte krijgen. ​ Een idee is dus nog geen creatie. je moet het eerst kunnen voelen. je moet het kunnen dragen. je moet het durven laten rijpen. en het idee verbinden aan de realiteit waarin het wil landen. In de Inspiratie Spiraal is creatie een cyclus van energie: van inspiratie naar actie, van vorm naar nieuwe inspiratie. Daardoor is elk creatief proces zowel een innerlijke reis als een uiterlijke ontwikkeling.

Gisteren bij Voedselpark Amsterdam en de Sering was ik bij een inspirerende lezing van Rob Hopkins, georganiseerd door het Schumacher Action Labs en Voedselpark Amsterdam, getiteld “To Fall in Love with the Future”. Het raakte me hoe hij spreekt over de kracht van verbeelding: het vermogen om een toekomst te zien die anders is dan het huidige, een alternatief dat ook mogelijk is. Niet vanuit kritiek op wat niet werkt, maar vanuit potentie, nieuwsgierigheid en het scheppen van ruimte voor wat kan. Verbeelding is niet alleen een droom; het is een daad van mogelijk maken. Het helpt ons een nieuw fundament te leggen waarop ideeën, initiatieven en verandering concreet kunnen groeien. Door te durven zien wat nog niet bestaat, creëren we de voorwaarden om het daadwerkelijk te realiseren. Hopkins benadrukt dat echte verandering begint bij persoonlijke impulsen: gevoelens en ideeën die van binnenuit bewegen, die vragen om actie en om iets tastbaars in de wereld te zetten.

De laatste jaren merk ik steeds sterker hoe het leven zich op twee vlakken tegelijk afspeelt. Aan de ene kant is er de  horizontale lijn: de wereld van iedere dag. Werk, relaties, familie, keuzes, verantwoordelijkheden; de zichtbare werkelijkheid waarin we ons bewegen. Daarin gebeurt alles wat tastbaar is en waar we als mens vaak onze aandacht op richten. En dan is er ook de verticale lijn De stille stroom die van binnenuit beweegt, die mij soms raakt zonder dat ik precies kan zeggen waarom. Dit is de lijn van bezieling, van inspiratie, van dat wat groter is dan mijzelf Soms ervaar ik  die in een moment van rust, een gesprek dat mij diep raakt, mooie muziek of simpelweg een bloem in het gras of een glimlach op het juiste moment. Tussen die twee lijnen staan wij als mens, tussen hemel en aarde. En juist daar, in dat midden, ligt onze bron. Een plek om te vertragen, te luisteren en te herinneren wie je werkelijk bent. Daar waar het leven door ons heen wil stromen. Wanneer de verbinding tussen het horizontale en het verticale open is, voelt het leven bijna moeiteloos, helder, kloppend. We handelen niet meer alleen vanuit wil of gewoonte, maar vanuit iets diepers. Toch raakt die stroom soms verstoord. We kunnen verstrikt raken in het horizontale, in patronen, verwachtingen, oude verhalen. Of we verliezen de grond onder onze voeten door te veel te leven in het denken of verlangen naar ‘hoger’. ​

​ ​ ​de kwaliteit van niet weten  de kwaliteit van stilte de kwaliteit van ruimte de tussenruimte een plek om tot rust te komen een plek om je te voeden  te voeden aan de essentie van het zijn de essentie van leven de kunst van het nietsdoen  vraagt om te landen te vertragen om je over te geven aan wat is wat wil meebewegen uit vertrouwen vanuit eigen kern vanuit liefde voor jezelf ​voor het leven

Over de kracht van stilte, ruimte en de tussenruimte In onze tijd is weten een deugd geworden. We worden gewaardeerd om onze kennis, onze meningen, onze antwoorden. Maar de tao wijst op iets anders, op de stille kracht van niet-weten. Niet als onwetendheid, maar als openheid. Niet als leegte, maar als potentie. Wanneer we durven toe te laten dat we het niet weten, ontstaat ruimte. Ruimte waarin iets nieuws zich kan ontvouwen. Ruimte waarin de stroom van het leven zichzelf mag laten zien, zonder dat wij hem sturen. De kwaliteit van stilte Stilte is meer dan de afwezigheid van geluid. Stilte is een veld een levende aanwezigheid. In stilte daalt alles neer. Wat ruiste, mag rusten. Wat spande, ontspant. In stilte wordt voelbaar wat er altijd al was, maar bedekt werd door ruis: de essentie van het zijn. Stilte nodigt uit om te luisteren, niet alleen met de oren, maar met het hele wezen. Vanuit de tao is stilte niet iets wat we maken, maar iets waar we in terugkeren. De kwaliteit van ruimte Ruimte is het zachte weefsel waarin alles mag verschijnen. Ruimte kent geen oordeel, geen voorkeur. Ze omvat zowel het licht als de schaduw, zowel beweging als verstilling. Systemisch gezien is ruimte de plek waar alles zijn eigen plaats mag innemen. Waar niets buitengesloten hoeft te worden. Wanneer we werkelijk ruimte maken, in onszelf, in onze relaties, in ons werk,  kan het leven weer stromen. Ruimte is de bodem van verbinding. De tussenruimte Tussen actie en reactie, tussen adem in en adem uit, tussen ontmoeten en loslaten, daar ligt de tussenruimte. Een subtiele, vaak ongemakkelijke plek, waar niets vaststaat. Juist daar vindt vernieuwing plaats. De tussenruimte is de adem van het leven zelf. Wanneer we leren rusten in deze leegte, in het niet-weten, kunnen we de natuurlijke ordening weer voelen. We hoeven niets te forceren. Alles ontvouwt zich in zijn eigen tijd. De kunst van het nietsdoen De tao noemt het wu wei , het doen door niet te doen. Niet in de zin van passiviteit, maar als een diepe vorm van afstemming. De kunst van nietsdoen vraagt om te landen. Om te vertragen. Om je over te geven aan wat is  en wat wil. Vanuit vertrouwen. Vanuit je eigen kern. Vanuit liefde voor jezelf, voor het leven, voor dat wat door jou heen wil bewegen. Een plek om te rusten en te voeden Bronwerk is een plek waar deze kwaliteiten samenkomen. Een plek om te rusten, te verstillen, te ademen. Een plek om je te voeden  aan de essentie van het zijn, aan de eenvoud van het leven zelf. Niet om iets te bereiken, maar om weer te herinneren wat je in wezen al bent. ruimte voor bronwerk  Michiel